Cấp thẻ hành nghề trong công tác trùng tu di tích: Muộn còn hơn không

 QĐND - Thông tư 18 của Bộ Văn hóa -Thể thao và Du lịch có hiệu lực từ tháng 7-2013, quy định, những người tham dự công tác bảo quản, tôn tạo, hồi phục di tích phải có chứng thực hành nghề (đối với tổ chức) và chứng chỉ hành nghề (đối với cá nhân chủ nghĩa). Quy định này nhằm hạn chế “nạn” tùy tiện trong trùng tu di tích, làm “biến dạng”, “khoác áo mới”… cho di tích như thời kì qua. Tuy nhiên, dư luận cũng băn khoăn, ngờ tính hiệu quả của việc cấp chứng chỉ trùng tu di tích. 

Chuẩn bị gấp nguồn nhân công  Có một thực tiễn, bấy lâu các dự án trùng tu di tích vẫn được thực hành theo phương thức đấu thầu. Do đó, nhiều khi đơn vị trúng thầu lại là những công ty xây dựng dân dụng, không hề có chuyên môn về trùng tu di tích. Trong khi công tác trùng tu là công việc đặc thù, đòi hỏi thợ trùng tu phải là người có tri thức, tường về di sản, lịch sử, khảo cổ… và đặc biệt phải có kỹ năng, tay nghề bậc cao. GS Lưu Trần Tiêu khẳng định: “Nhìn nhận một cách trang nghiêm, có thể nhận thấy nguồn nhân công trong hoạt động bảo tàng di tích của chúng ta phần nhiều không được đào tạo chuyên sâu về bảo tàng, tính chuyên nghiệp chưa cao. Nhiều năm làm bảo tàng di tích, tôi nhận thấy, ngay trong các thành viên hội đồng khoa học về bảo tàng di tích, thỉnh thoảng cũng có người không hiểu các nguyên tắc trùng tu, nhận thức chưa đúng về bảo tàng, tôn tạo, hồi phục di tích. Ngay cả các thành viên hội đồng khoa học cũng phải được tập huấn về pháp luật liên tưởng đến di sản và công ước quốc tế”. Khu di tích lịch sử Lam Kinh (Thanh Hóa) sau nhiều năm trùng tu được du khách tới thăm ngợi khen đẹp, nhưng lại “bị” các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa cho rằng không đúng với di tích vốn có. GS Hoàng Văn Khoán (Đại học nhà nước Hà Nội) thì cho rằng, những méo mó, biến tướng, thậm chí làm biến mất di sản sau khi trùng tu, phục dựng, tu chỉnh gây bức xúc trong thời kì gần đây có khi bắt đầu ngay từ trong việc bố trí cán bộ quản lý về văn hóa chưa thích hợp. ông tỏ tường lo ngại, có địa phương, cán bộ đảm trách nông nghiệp sang làm giám đốc sở văn hóa: “Một số giám đốc sở văn hóa ở các địa phương khác, dù cũng có người vốn được đào tạo một chuyên ngành văn hóa nào đó, nhưng thường mạnh sở đoản hơn sở trường”. thông báo từ Viện bảo tàng di tích, trong 3 năm (từ 2010 đến nay), viện đã liên tiếp tổ chức các khóa đào tạo với đích tẩm bổ nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ kỹ thuật do các giáo sư, nhà nghiên cứu, kiến trúc sư uy tín hoạt động bảo tàng, trùng tu di tích trong nước và quốc tế giảng dạy. 3 năm tổ chức đào tạo, tập huấn với con số gần 300 học viên nhận chứng chỉ có nhẽ vẫn là con số nhỏ trong hàng nghìn di tích, công trình văn hóa đang chờ những cán bộ trùng tu có tâm và tài thực thi. Nhận định của những người có uy tín trong hoạt động bảo tàng, nghiên cứu lịch sử, văn hóa thì việc mở ra những khóa đào tạo của Viện bảo tàng di tích đang kịp thời đáp ứng nhu cầu nguồn nhân công cho việc quản lý và thực thi bảo tàng di tích. Nhưng theo kiến trúc sư Lê Thành Vinh -Viện trưởng Viện bảo tàng di tích, thì hình thức đào tạo đối tượng này đốn vẫn là tri thức bổ sung, lấp khoảng trống. Tiếp bước Viện bảo tàng di tích, một đôi cơ sở đã tiến hành đào tạo để cấp chứng chỉ hành nghề như Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Trường Đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh... Dù vậy, thời kì học ít, ai tham dự học đều có chứng chỉ, khiến dư luận lo ngại việc cấp chứng chỉ hành nghề trở thành quá dễ dãi. Mất thời kì, tốn tổn phí nhưng chưa chắc chứng chỉ hành nghề đủ đảm bảo cho việc di tích sẽ được "đối" tốt hơn.  Hướng tới “thợ” trùng tu chuyên nghiệp  Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa -Thể thao và Du lịch) sẽ là cơ quan đứng ra cấp chứng chỉ hành nghề trùng tu di tích. Chỉ cần có bằng kiến trúc sư, kỹ sư xây dựng kèm theo chứng thực đã học khóa tẩm bổ tri thức về bảo tàng di tích sẽ được cấp chứng chỉ hành nghề. Theo Cục Di sản văn hóa, việc này sẽ ngăn chặn tình trạng những người làm về kiến trúc, xây dựng nhưng không biết về bảo tàng tham dự việc bảo tàng, trùng tu di tích. giải đáp băn khoăn về việc một khóa ngắn hạn liệu có đủ “xóa mù” tri thức về trùng tu di tích, kiến trúc sư Lê Thành Vinh nhận, muốn nâng trình độ phải có quá trình lâu dài, không phải cứ nói là làm được ngay và còn sớm để đánh giá về chất lượng của những người tham dự lớp đào tạo. Ngay tại các khóa tẩm bổ do viện tổ chức, chất lượng khóa 1 trình độ rất khá bởi đốn là những người giỏi nhất về trùng tu di tích đi học. Dù vậy, kiến trúc sư Lê Thành Vinh cũng đánh giá thông tư ra đời đã trình diễn.# sự chuyển biến khôn cùng hăng hái và cấp thiết trong việc quản lý chất lượng công tác trùng tu di tích. Bởi trước tiên, nó sẽ hợp nhất được nhận thức từng lớp, là để tham dự việc này, cần có năng lực, ngoại giả nó cũng có tác dụng trực tiếp là gạn lọc hàng ngũ tham dự hoạt động này, dần dần tiến tới chuyên nghiệp hóa “thợ” trùng tu di tích. Một ngôi đền nhỏ thuộc huyện Hưng Hà (yên bình) sau khi được tư nhân trùng tu đã “khoác” lên mình chiếc “áo” mới quá đỗi. PGS, TS Đặng Văn Bài, Phó chủ toạ Hội Di sản văn hóa Việt Nam cho rằng, đúng ra việc cấp chứng chỉ hành nghề trùng tu di tích phải có từ lâu, nhưng muộn còn hơn không. Bên cạnh việc cấp chứng chỉ thì các trường có đào tạo nhân công ngoài hai trường: Đại học Văn hóa Hà Nội và Đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh, thì các Viện Nghiên cứu bảo tàng di tích và trọng tâm bảo tàng di tích cố đô Huế phải được coi là “cỗ máy cái” đào tạo cho trùng tu di tích. Trước mắt, cần kết thúc tình trạng “cơm chấm cơm” tại các nơi đào tạo bằng hai phương thức: Một là tạo điều kiện cho các thầy giáo nghiên cứu khoa học, gửi đi đào tạo thạc sĩ, tấn sĩ ở các nước nức tiếng về trùng tu như Nhật Bản, Hàn Quốc, I-ta-li-a…; hai là tạo điều kiện cho người làm thuê tác trùng tu có nhịp tham dự dự án hiệp tác quốc tế, tiếp cận kinh nghiệm thực tiễn… PGS, TS Trương Quốc Bình, Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam thì yêu cầu Bộ Văn hóa -Thể thao và Du lịch làm việc với Bộ Giáo dục và Đào tạo để nghiên cứu, ban hành mã số đào tạo bậc đại học về bảo tàng di tích (hoặc di sản văn hóa). GS Lưu Trần Tiêu góp ý, bên cạnh việc nâng cao nguồn đào tạo nhân công trùng tu di tích, cần thiết phải có một tổ chức chuyên nghiệp để quản lý, chỉ đạo, giám sát hoạt động bảo tàng di tích, tránh các hiện tượng “trẻ hóa” di tích, “biến di tích thành công viên”… “Đã đến lúc cần thành lập thanh tra chuyên ngành về di sản văn hóa mang tính chuyên nghiệp cao. Thanh tra của Bộ Văn hóa -Thể thao và Du lịch hiện thời đang kiêm đủ lĩnh vực. Không phải ai cũng có đủ tri thức để thanh tra được vấn đề bảo tàng, trùng tu di tích” -GS Lưu Trần Tiêu cho hay. Không ít di tích trong cả nước đã bị trùng tu méo mó bởi những bàn tay thiếu chuyên môn về di tích, và còn nhiều nữa các di tích đang chờ được trùng tu, nhất là trong đích nhà nước về văn hóa tuổi 2011-2015 được Bộ Văn hóa -Thể thao và Du lịch đề ra, Dự án chống xuống cấp, tôn tạo và tu chỉnh di tích là dự án đứng đầu trong 6 dự án được đầu tư hàng nghìn tỷ đồng. Dù vậy, muộn còn hơn không, với quy định những người tham dự trùng tu di tích phải có chứng chỉ hành nghề, thông tư được nhiều người đặt kỳ vọng sẽ hạn chế những sơ sót không đáng có. Bài và ảnh: VƯƠNG HÀ